An Gaidheal Iùdhach

Tha AGI Duinte A-Nis: Facal Mìneachadh

2006-03-11T03:01:00.000-08:00

Chan eil mi a' sgriobhadh an-seo o chionn fhada, oir tha mi ag iarraidh tuilleadh Gàidhlig ionnsachadh comhla ri duine "beo."

Mar sin, rinn mi clas Gàidhlig ann am Portland -- "Baile nam Ròs" -- agus tha e a' dol air adhart gu math. Tuilleadh, tha mi a' feuchdainn tuilleadh leabhreachan Gàidhlig a' leughagh aig an ìre meadhanach, an àite rudan ro duillich dhomh mar is abhaist dhomh! :)

Bha e dìreach sgoinneil a bhith a' sgriobhadh air am blog sin agus bidh mi air ais uairegin. Agus, bidh mi a' leughadh stuth air Tìr Nam Blog bho am gu am.

Tapadh leibh airson a’ leughadh!

-Eosaph

jpenr@yahoo.com

Saen

2006-01-28T00:32:00.000-08:00

Dè tha sin – Saen (Zen)?

Bha Saen “sgoil” Budaism ann an Sìona mu na linntean meadhanach, mu 700-1100. Thànig Saen gu Sìona bho Na h-Innseachan le Bodhidharma, manach Innseannach fionnsgeulach. Theagaisg Bodhidharma dòigh meòmhrachadh glè simplidh is dhomhainn. Tha an meòmhrachadh aig Bodhidharma agus an prìomh-athairan Saen as deidh Bodhidharma (a’ chiad prìomh-athair), mar Hui-Neng (an siathamh prìomh-athair), dòigh co-chruinnich na h-inntinn, agus mu dheireadh, dòigh rach thairis air agus mar sin a’ cur crìoch na h-uile fulangas is mealladh san leth a-staigh sinn fhein.

Theagaisg na prìomh-athairan Saen nach eil dad sam bith ‘san saoghal ach tha e foillseachadh Fìrinn. Mar sin, tha sinne a-huile duine nad amadanan, oir tha sinn a’ lorg gu brath rudeigin coisrigte no fiorghlan dealaichte bho’n tiota sin, an corp sin, am beatha sin againn. Chan eil am fìrinn Saen ach an saoghal sin—às eugmhais na h-inntinn a tha a’ cabadaich fad na-huine, no os cionn, no air chùl na h-inntinn sin.

Tha, air chùl na h-inntinn againn, saoghal “eile,” saoghal chan aithne na h-inntinn a’ dèanamh grèim air, oir chan eil an saoghal fìor a-staigh na chinn againn. Tha an saoghal gu brath an-seo, a-nis. Chan aithne dhuinn a’ dèanamh grèim air ach dìreach, air leth gach bun-bheachd, air leth a-huile smaoin.

Dìreach SIN

AN-SEO

A-NIS

IONGANTACH!

Leisg

2006-01-23T21:56:00.000-08:00

Tha mi airson a bhith a’ sgriobhadh rudegin, ged a tha sin ach a bhith a’ cuimhneachadh ciamar a’ sgriobhadh s’a Ghàidhlig as deidh faisg air mìos gu lèir sàmhach. Tha iomadh smaointinn agam airson cuspairean ùra. Tòrr cuspairean, ach rud beag Gàidhlig! Co-dhiu, tha am saoghail cho innteannach an drasda, gu sònraichte ann an Iosrael. Agus tha mòran bàrdachd a bhith a’ sgriobhadh cuideachd. Tha mise a dèanamh cus rudan! (a bheil sin deagh Gàidhlig, "cus rudan"??)

Luimneachan

2005-12-23T03:11:00.000-08:00

Chaidh Ameareaga ‘null do’n Iarac
Bha sinn ‘ gealltainn a’ toirt dhaibhsan sgailc
Bha an gnothaichean doirbh
na mheas sinn gu dearbh
Is a-nis saoilidh sinn, “let’s go back!”

Bheil cuimhn’ agaibh Bill an ceann-suidhe?
Bha còrdadh ris ‘huile baintighearna
Bha aon e a’ miannachadh
‘s thug i dha beannachadh
Ach cha robh e mu dheireadh glè bhuidhe!

Tha mise an Gaidheal Iùdhach
Mar as tric’ chan eil mise cho sàmhach
Tha mi ’ glagais is glagain
aig àirde mo chlaiginn
is dùisg mi ‘n iomlan na coimhearsnachd!

Haiacu

2005-12-20T09:27:00.000-08:00

Graisg

Mac Inbhir Narainn
Tha am bardachd agadsa
Uabhasach math

Mona

Nighean neonach againn
Tha thusa nad boireannach
Laghach gu dearbh

Tearlach

"Chuch" mo charaid
A bheil an t-aimsir an siud
Fuar gu leor dhutsa?

Cadalach

Ged a tha thusa
Na chadal ' huile latha, tha
Deagh Gaidhlig agad

Lios Seapanach

2005-12-18T03:47:00.000-08:00

Chan eil rudeigin glè innteannach agam ag ràdh an-diugh. Chan aithne mi cadal a-nis, agus shaoil mi gum biodh sin math a bhith a’ sgriobhadh beagan an-seo. Tha mi ro leisg is sgith an-drasda fhèin a bhith a’ lorg ann leabhraichean agam—co dhiu, tha mi a’ deanamh tòrr mearachdan air cho lorg mi ann an leabhraichean!

O chionn ghoirid tha mo phàrantan aig an taigh agam. Tha iad a fuirich faisg air Uaisionton, DC agus bi iad an-seo airson seachdain. Bha i uabhasach fuar an-seo fad an seachdain, ach ann an Oireagan ma tha i fuar, tha sin a’ ciallachadh gum bi an aimsir soilleir, grianach. Chaidh sinn an-dè dhan Lios Seapanach ann an Portland, agus faodaidh sibh dealbhan an lios a’ faicinn shuas an sin.

Storaidh na Crìoch Canada - II

2005-12-04T09:44:00.000-08:00

Uill, seachdain, mìos, de an eadar-dhealaichte? :-)

Bha feum mi a' cur crìoch na storaidh o chionn bliadhna air SaveGaelic.org. Ach, sin e.

---------------------------------

Ghabh sinn biadh aig taidh bidh ‘pizza’ agus as deidh sin bruidhinn Nuri ri cuideigin bho’n càmpa. “Tha plana againn,” thuirt e. Dh’innis Nuri dhuinn am plana.

An uairsin, thoisich sinn a’ draibhaidh. Bha crìoch Ontario mu 100 mìle air falbh. Chadal mise agus David fad an turas. Nuair a ràinig sinn gu’n crìoch, chunnaic David gu bheil càr am càmpa aig an crìoch mar-thà.

“Obh, obh...” ars e.

“Bi sin ceart gu leòr,” thuirt Nuri.

Pharc sinn an càr agus chaidh sin a-staigh aonad inn-immrich Ameareaganach. Bha ceann-feaghna an càmpa, Danny an-siud, agus bha e solleir nach robh e toillichte idir.

“Bhac iad sinn,” ars e. “Cuir iad Jason air ais gu Canada, agus chan fhaod e a bhith a’ tighinn air ais gu’n USA idir!”

Bha an plàna sinn a’ cruinneachadh aig an crìoch sinn, mise is David is Nuri le càr Ameareaganach againn, agus Danny, Ameareaganach, is Jason, Canadanach, le càr Canadanach, agus an uairsin a’ suapadh càraichean.

Bhruidhinn Nuri le luchd-inn-immrich Canadanach air a fòn, agus chaidh e air ais gu Canada le càr Canadanach againn (ghabh e Jason bho aonad inn-immrich Canadanach). Thoisich mise, David is Danny taidh osda a’ lorg. An ath maidainn, bruidhinn sinn ri Nuri a agus thuirt e gu bheil bhruidhinn e ri luchd inn-immrich ann an Ottawa, agus faodaidh Nuri sgrìobhainn a’ lìonadh ann an Ottawa air ar shon. Bha feumaidh sinn ach doctair a’ lorg a’ dèanamh deuchainn fisiceach. Lorg sinn airson doctair a-huile latha. Dhraibh sinn bho àite gu àite agus eisd sinn ri teip Paul Simon ùr, “Graceland,” anns a’ chàr a-huile latha. Lorg sinn doctair a dh’aontaich sinn a’ faicinn mu 5:00 feasgar.

“Dè an sèorsa càmpa a tha seo?!?” ghlaodh e, agus rudan mar sin air adhart. Ach rinn e an deuchainnan. Cheannach sinn dà punnd fudge dha as dèidh sin.

Nuair a ràinig sinn gu crìoch – an ceathramh turas – Danny, David, is mise, triùir Ameareaganach le càr Ameareaganach – bhruinn Danny le luchd chusbainn bho’n chàr.

“Feasgar Math. Cò às a tha sibh?”

“Tha an triùir sinn à USA.”

“Agus dè tha sibh a dh’innlich a’ deanamh ann an Canada?”

“Bidh sinn a’ dhol a’ campachadh.”

“Glè mhath.”

Cha chuir esan tuilleadh ceistean, ach stad sinn aig aonad-inn-immrich a’ lionadh tuilleadh sgrìobhainn, mar a dh’aontaich sinn.

An uairsin, chaidh sinn tarsaing air an crìoch.

Storaidh na Crìoch Canada

2005-11-13T11:49:00.000-08:00

Sgrìobh mi an storaidh sin o chionn fhada air SaveGaelic.org ach cha do chuir mi crìoch air! Sin e gus an àite far am stad mi a’ sgrìobhadh. Bi mi a’ sgrìobhadh crìoch storaidh na crìoch mu sheachdain.

----------------------

Nuair a bha mi 17 bliadhna a' dh'aois, chaidh mise agus cuideigin eile gu Canada ag obair ann a 'summer camp' ann an ceann a tuath Ontario. Cha robh fios againn gu robh seo rudeigin neo-laghail dhuinnsa, mar Amereiganaich, ag obair ann an Canada!! Ach cuideachd, dhiochuimhnich mo charaid 'identification' sam bith thoirt leis!

Nuair a rainig sinn a chrìoch, bha feum againn a' tearnadh bho'n bus, agus a' dol troimh cusbainn agus inn-imrich. Air ball, lorg sinn nach eil aig mo charaid (David) identification, agus bha feum againn tuilleadh a' bruidhinn ri luchd-chusbainn. Chuir iad tòrr ceistean dhuinn, agus mhìnich sinn gu bheil thig sinn gu Canada airson obair ann an summer camp! Bha iad gle lughach agus shaoil sinn gu bheil sin bacadh beag agus theid sinn air ais air a bhus a' dh'aithghearr. Ach de dh'innis iad a-nis ach,

"Tha sinn duillich, ach chan fhaod sibh a' tilleadh air bòrd a bhus--feumaidh sibhse a' fuirich an seo!"

Uill! Saoil ciamar a bha sinne a' faireachdan an ùine sin! Nuair a chunnaic sinn am bus ag imeachd, theab mi fannachadh! Ach bha sin dìreach toiseach an stòiridh. Thoir iad sinn gu aonad-cumail, agus bha feum sinn a' fuireach an sin, a' suidhe an sin dìreach gu còig no sia uairean sa mhadainn!! Fad an ùine, cha robh cothrom againn a' cleachdadh fòn, no a' ceannach rud sam bith ag ithe. Mu dheireadh thall, thànig luchd-inn-imrich gu aonad-cumail a' bruidhinn rinn. Dhealaich iad sinn, mise gu aon seòmar agus David gu seòmar eile.

An turas seo, chuir iad tòrr mòr ceistean gu dearbh! Bha feum agamsa a’ mìneachadh dìreach dè an seòrsa càmpa a bh’ann, agus carson nach eil againnsa sgrìobhainn sam bith airson a bhith ag obair le clann ann an Canada—carson nach dh’innis dhuinn luchd-stiùiridh am càmpa gu bheil feumaidh sinn an sgrìobhainn seo a’ lìonadh agus a’ thoirt leinn? Mhìneach mi gu bheil ‘se càmpa beagan mi-riaghailteach a bh’ann, ach càmpa glè mhath co-dhiu. Cha do dh’innis mise dhaibh dìreach cho beag a bha an càmpa, agus gun robh an dithis sinn pàirt meadhanach mòr de còmhlan luchd-comhairle! Ach bha e fìor—gun an dithis sinn, 17 bliadhna a’ dh’aois, bha an càmpa crioplach an samhradh. Agus bha an càmpa a’ dol a’ toiseachadh as deidh trì làithean!

Mu dheireadh thall, chuir iad mise is David air ais gu’n seòmar mòr. Bha sinn cinnteach, a-nis, gu bheil thàinig sinn gu crìoch an trom-laighe sin. Ach dè dh’innis dhuinn a-niste ach,

“Tha sinn uamhasach duillich, ach chan fhaod sibse a dhol troimh an crìoch gu Canada an-diugh. Feumaidh sibh a dhol air ais gu New York agus a lìonadh fuirmean aig an comhairle. As deidh sin, feumaidh sibh a’ fuireach seachdain gus am faod sibh a’ tighinn air ais gu Canada!”

Thoir iad sinn air ais gu taobh Ameireaganach de’n crioch, gu aonad-inn-imrich Ameireaganach. Bha sin a bhith ar dachaigh fad an ath là!
Nuair a rainig sinn gu'n aonad-inn-imrich, bhruidhinn sinn le luchd inn-imrich Ameireaganach; dh’innis sinn dhaibh dè a thachair air an taobh Canadanach, agus cha robh esan toillichte leinne idir! Thuirt iad nach eil rud sam bith a dèanamh bho’n taobh acasan, agus bha e glè soilleir nach robh iad ag iarraidh sinne a’ cuideachadh idir. So, shuidhe sinn sios air an làr, eadar an dà fònaighean follaiseach, agus thoisich sinn a’ fònadh gu’n càmpa gach deich no còig-deug mionid—bha eagal oirnn gu bheil a-huile duine aig an càmpa nam cadal fhathast. Às dèidh uair no dhà, fhreagair cuideigin, agus dh’innis dha dè a thachair dhuinn. Bha e glè duillich, agus chaidh e ag iarraidh comhairle le duine eile air an càmpa (cha robh duine air an càmpa barrachd air 22 bliadhna a dh’aois!) Cho-dhùin iad a’ cur fear le càr gu’n crìoch a’ cuideachadh sinn—‘se Nuri an-t’ainm a bha e, agus bha Nuri 20 bliadhna a dh’aois.

Fhuirich sinn ri Nuri fad an làtha. Cha robh sinn rud sam bith ag ithe fhathast—gun càr, cha robh dòigh a’ dhol a’ ceannach biadh, agus bha feum againn a’ fuirich ri Nuri co-dhiu—ach bha uisge againn ag òl an turas seo co-dhiu. Chadal David beagan, ach cha do chadal mise idir. Aig còig uairean ‘sa feasgar, rainig Nuri! Ar Slànaighear! Thuirt Nuri gun robh “plan” aige: bha sinne, an triùir, dìreach a’ dhol troimh an crìoch sin anns a càr—aig an aon aite sin!

Thuirt mise agus David, às dèidh a-huile cail a bha a thachair, “Thèid.” Chaidh sinn a-steach don càr, agus dhràibh sinn dìreach gu’n crois an crìoch...

Rainig sinn gu’n chrois an crìoch, agus bhruinn Nuri le luchd chusbainn bho’n chàr.

“Hallo. Cò às a tha sibh?”

“Tha mise à Canada, agus tha iadsan à USA.”

“Agus dè tha sibh a dh’innlich a’ deanamh ann an Canada?”

“Bidh sinn a’ dhol a’ campachadh.”

“Glè mhath... Fuirichibh mionaid...” Bhruinn esan beagan le duine eile. “Pàirc ur càr agus thigibh a-steach, ma s’e ur toil e, feumaidh sinn a’ bruinn ruibh.”

Phàirc Nuri am càr ri taobh an aonad-inn-imrich, agus chaidh e a-steach. Fhuirich mise agus David a-staigh san càr. Cha do dh’innis sin guth, bha a dearg eagal oirnn. Smaoinich sinn gu bheil bidh sinn aig prìosan a dh’aithghearr!

As deidh iomadh mionaid, thill Nuri, agus bha e beagan bàn.

“Rachamaid,” ars esan.

Thig e a-steach an càr, agus thionndaidh e an càr gu’n àird deas, air ais gu’n USA.

“Dè thachair...” ‘thachd’ sinne.

“Dh’innis acasan gu bheil chan aithne sinn a’ dhol gu Canada le dràibhear Canadanaich agus càr Ameireaganach. Cha mhòr nach do dh’arfuntaich aca an càr againn!”

Bha sinne sàbhach.

“Co-dhiu,” ars Nuri, “Nach tèid sinn rudegin ag ithe a gabhail?”
Cha do chuir sinn aghaidh idir!

Eabhra agus Gàidhlig

2005-11-06T09:58:00.000-08:00

‘Se cànan Semiteach a tha ann an Eabhra, agus chan eil ceangailte sam bith aig Gàidhlig, Beurla, no cànan eile sam bith ann an Roinn-Eòrpa. Tha Eabhra ceangailte aig Arabach, agus cànanan ann An Aetiòp cuideachd. ‘Se cànan Indio-Eòrpach a tha ann a Gàidhlig, mar sin tha e ceangailte aig Beurla, Fraingais, Gearmailteach, cànanan Eorpach eile, agus cànanan Indiach cuideachd – mar Hindi agus Sanskrit!

Co-dhiu, tha Eabhra agus Gàidhlig beagan coltas ri cheile, agus chan eil mi cinnteach idir ciamar a thachair sin. Mar eiseimplir, tha am facal “ach” ‘sa Gàidhlig agus Eabhra a’ ciallachadh “but” ‘sa Beurla. Neonach, nach eil? Cuideachd, tha am gràmar beagan coltas, gu sònraichte rudegin mar sin:

Gàidhlig: air – orm, ort, air, oirre, oirnn, oirbh, orra
Eabhra: 'al – 'alai, 'aleicha, 'alav, 'aleiha, 'aleinu, 'aleichem, 'aleihem

Chan eil am faclan siud cho coltas ri cheile, ach tha am gràmar beagan coltas.

A bharrachd sin, ‘sa Gàidhlig bi sinn a’ sgriobhadh no a ràdh “taigh na mara” an aite “house of the sea” ann am Beurla. Ach ‘san Eabhra ‘se “beit hayam” an aite “bayit shel ha yam” – tha am gràmar airson abairtean mar sin nas coltas eadar Gàidhlig agus Eabhra na Gàidhlig agus Beurla, o chionn chan eil cumadh am gràmar ag atharrachadh idir ann am Beurla an seo. “House of the sea” – chan eil “house”, no “sea” ag atharrachdh idir. “Taigh na mara” – bi sinn a’ cleachdadh “mara” an aite “muir” oir tha sin a’ chùis gheinideach (genitive case). Ann an Eabhra, airson “bayit shel hayam” – “house of the sea” – bi sinn a cleachdadh “beit” an aite “bayit” airson “taigh”, agus chan eil sinn a’ cleachdadh facal sam bith airson “of” mar a dèanamh sin ann am Beurla. Ann an Eabhra tha sin “smichut” an aite “cùis gheinideach”.

Uill, tha sin gu math doirbh dhomh ag radh ruidegin mar siud ‘sa Gàidhlig! Tha mi cinnteach gun rinn mi mearachdan gu leòr, agus is dòcha nach eil mo ciall gle soilleir, gu sònraichte mu dheidhinn “taigh na mara” etc! Co-dhiu, is aithne mi ag radh tuilleadh mu dheidhinn Eabhra agus Beurla, ach tha mi ag iarraidh a bruidhinn ribh beagan roimhe sin. Cuideachd, bha mi gle thaingeil airson ceartachadh!

Soirbheachas Eabhra

2005-10-22T21:43:00.000-07:00

Sgrìobh Ben-Yehuda faclair mòr Eabhra, agus tha sinn ga cleachdadh fhathast. Mar faodaidh sibh a’ faicinn bho’n càna “Budweiser” an-siud, tha Eabhra cànan beo gu builleach an laithean seo! Tha 7,000,000 duine a' bruidhinn Eabhra filente, agus tha tòrr duine eile is aithne beagan Eabhra a’ bruidhinn. Ann an Iosrael, is gach rud ann am beò ‘san Eabhra, bho pàipear-naidheachd gu teilebhisean gu sgoil is colaisde gu pàrlamaid. Cha robh e furasda, agus cha robh e luath. Ach bho cànan cadalch gu cànan beò is làidir, bha e faisg air leth-cheud bliadhna.

Chan eil e cho doirbh a toirt tuaiream air an seagh agam a-nis. Chan eil e rud eu-comasach airson aon duine atharrachadh mòr a dèanamh air sgàth cànan an sluagh aca. Ma thogras tu Gàidhlig ag ionnsachadh, bruidhinn tòrr Gàidhlig a-rèist, ged a tha do Ghàidhlig dona. Ma thogras tu adhbhar na Gàidhlig a’ cuir air adhart, ‘s dòcha gu bheil feumaidh tu a bhith beagan eudmhorach--mar Ben-Yehuda, Mac an-t-Iùdhach!.

Mac-an-t-Iùdhach

2005-10-13T22:52:00.000-07:00

Tha mi ag iarraidh ag radh facal neo dha mu dheidhinn eachdraidh an cànan Eabhra, ‘se “Hebrew” a tha ann, an cànan Iùdach an tùsail bho barrachd air 2000 bliadhna air ais. O chionn ceud bliadhna air ais, bha Eabhra cànan “cadalach”. Cha robh a’ chlann a’ bruidhinn Eabhra idir ann an 1800’s, ach bha an sgoilearan agus am fir-ghnothaich ga cleachdadh. Deireadh an 1800’s, thoisich an Sionachd, agus thoisich cuid an Iùdaich a’ bruidhinn Eabhra aig an taigh. Gu sònraichte, thoisich oileanach, Eliezer Perelman an t-ainm a bha air, a radh gu bheil bu chòir na huile sluagh Iùdach a dh’imrich gu’n seinne tir an Iùdach, ‘se Palestine an t-ainm a bha a ann an 1800s. Cha robh Perelman cho neo-àbhaisteach ag radh sin, o chionn bha moran Iùdach eile a’ bruidhinn mar sin ann deireadh an 1800s. Ach choisrig Perelman a bheatha do dh’adhbhar na cànan Eabhra, agus dh’athrrachadh e an t-ainm gu Eleazar Ben-Yehuda – Eleazar “Mac-an-t-Iùdhach”. Fàg Ben-Yehuda a-huile Cànan eile, agus thoisich e a’ bruidhinn Eabhra fad na h-ùine. Dhiùlt e gu buileach a’ bruidhinn cànanan eile, agus thoirmeasg e an teaghlach a radh guth ach sa’n Eabhra. Innsidh mi dhaibh tuilleadh a dh'aithghearr. (Cuiridh ceartachadh air mo Ghàidhlig, ma ‘s e ur toil e!)

Ceart Ma Tha

2005-10-08T21:23:00.000-07:00

Uill, tha sin dìreach sgoinneil. Tha an eadar-lìon rud iongantach gu dearbh, nach eil? Tha mi ‘n dòchas gum bi duine no dha an-seo co-dhiu.

Tha mise a fuireach ann an Oiregon a-niste; dh’imrich mise is mo bhean bho New York City o chionn ach còig mìosan. Tha e uabhasach brèagha an seo, agus cordadh rinn glan. Chan eil an t-aimsir dona idir—tha beagan coltas an Alba air! An diugh, chaidh mise ‘s mo bhean Catriona gu cuiart timcheall an duthaich. ‘Se latha fliuch a bh’ann, ach ann an Oiregon bu choir leinn a bhith coma!